Rétt greining en lausnin þarf að ná lengra
Anna Kristín Sigurðardóttir, prófessor við Menntavísindasvið Háskóla Íslands, varpar fram mikilvægri spurningu í grein á Vísi( Menntakerfið pólitískur leikvöllur? - Vísir):
Er íslenska menntakerfið orðið pólitískur leikvöllur þar sem nýr ráðherra kemur með nýjar áherslur á hverju kjörtímabili, án þess að eldri verkefnum sé fylgt eftir?
Ég tek undir meginkjarna greinarinnar. Menntakerfið þarf sterkan faglegan burðarás sem lifir ráðherraskipti og tryggir samfellu frá stefnumótun til framkvæmdar. Það er þó ekki nóg að styrkja stjórnkerfið ofan við skólana. Við þurfum einnig að ræða miklu skýrar hvernig umbæturnar eiga að breyta námi og kennslu inni í skólastofunni……………………
Viðvörun sem verður að taka alvarlega
Íslenskt samfélag gerir ríkar kröfur til skólakerfisins. Það á að veita öllum börnum góða menntun, efla sjálfstæði þeirra og búa þau undir þátttöku í samfélaginu. Öflugt menntakerfi er ein af grunnstoðum velferðar. Þess vegna verðum við að bregðast við þegar vísbendingar sýna að sú stoð sé að veikjast.
PISA 2022 sýndi lægri meðalárangur íslenskra nemenda í lesskilningi, stærðfræði og náttúruvísindum en í nokkurri fyrri PISA-mælingu. Afturförin hófst fyrir heimsfaraldurinn og jókst milli áranna 2018 og 2022. Um 40% nemenda náðu ekki öðru hæfniþrepi í lesskilningi, sem OECD notar sem grunnviðmið.
PISA mælir ekki allt sem skiptir máli í skólastarfi. Niðurstöðurnar segja okkur þó að við þurfum að styrkja færni sem er undirstaða áframhaldandi náms og sjálfstæðrar þátttöku í samfélaginu.
Nú þarf framkvæmd, ekki fleiri almennar umræður
Ný skýrsla um starfsumhverfi í grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu staðfestir það sem starfsfólk skóla hefur lengi sagt. Álagið í grunnskólum er hvorki tímabundið ójafnvægi, ástæðulausar kvartanir né skortur á seiglu. Það er kerfisvandi.
Álagið er vissulega misjafnt milli skóla og ólíkra starfa en víða er það orðið mjög þungt. Sérstaklega hvílir það á umsjónarkennurum. Það kemur ekki á óvart. Umsjónarkennarar kenna, halda utan um nám, líðan, hegðun, foreldrasamskipti, skráningar, teymisfundi og flókin nemendamál. Þeir eru í raun orðnir millistjórnendur án nægs tíma, stuðnings eða formlegs svigrúms.
Þetta gengur ekki upp til lengdar……………..
Íslensk stjórnvöld hafa á síðustu árum rætt af miklum móð um mikilvægi STEM-greina (vísinda, tækni, verkfræði og stærðfræði) fyrir framtíð íslensks atvinnulífs. Í hátíðarræðum og stefnumótunarskjölum er lögð áhersla á nýsköpun, orkuskipti og fjórðu iðnbyltinguna. Samhliða þessu liggja fyrir metnaðarfullar atvinnu- og menntastefnur sem eiga að tryggja samkeppnishæfni þjóðarinnar á alþjóðlegum mörkuðum. En þrátt fyrir fögur fyrirheit blasir við bitur staðreynd sem við getum ekki lengur flúið: Íslenskt menntakerfi er ekki að skila því sem til er ætlast.
Þetta er ekki spurning um skort á hæfileikum eða áhuga íslenskra barna. Þetta er kerfislægur vandi. Við erum að horfa upp á vaxandi gjá á milli þeirrar færni sem atvinnulífið krefst og þess undirbúnings sem nemendur hljóta í skólakerfinu. Þessi gjá birtist í veikum undirbúningi fyrir framhaldsskóla, yfirhlaðnum námskrám og háu brottfalli í tæknigreinum á háskólastigi.
Í kringum árið 2012 varð áberandi og óútskýrð breyting á andlegri líðan ungmenna á Vesturlöndum. Á meðan almenn vellíðan hrundi, ruku tölur yfir kvíða, þunglyndi og sjálfsskaða upp á við. Þetta var ekki bundið við eitt land eða eina stétt; þetta var hnattrænn faraldur vanlíðunar.
Svarið liggur í vösum okkar. Á þessum árum færðist æska barna okkar úr raunheimum yfir í stafræna heima. Við fórum úr „leikvallaæsku“ yfir í „símaæsku“. Nú, rúmum áratug síðar, stöndum við frammi fyrir óhrekjanlegum gögnum. Niðurstaðan er skýr: Börn eru ekki tilbúin fyrir þann félagslega þrýsting og þau dópamínstýrðu reiknirit sem samfélagsmiðlar bjóða upp á. Það er kominn tími til að við drögum línu í sandinn, bönnum síma í grunnskólum og setjum lögboðið 16 ára aldurstakmark á samfélagsmiðla……..
Hnignandi árangur kallar á kerfisbreytingar
Á undanförnum árum hafa niðurstöður íslenskra nemenda í PISA-könnuninni vakið verulegar áhyggjur meðal menntafólks, stjórnvalda og almennings. Könnunin mælir hæfni 15 ára nemenda í lesskilningi, stærðfræðilæsi og læsi á náttúruvísindi. Íslenskir nemendur mælast nú undir meðaltali OECD-ríkja á öllum sviðum, og hefur frammistöðu þeirra hrakað um meira en 40 stig frá árinu 2006 til ársins 2022. Lækkunin er meiri hér en í nokkru öðru Norðurlandanna.
Sérfræðingar hafa varað við því að slík þróun geti haft alvarlegar langtímaafleiðingar fyrir samfélagið, meðal annars í formi minnkandi framleiðni og veikari lýðræðisþátttöku. Ljóst er að við þurfum að bregðast við með markvissum hætti – og lykilatriði í þeirri viðspyrnu er að efla menntun kennara.
