Börn í Reykjanesbæ: Vellíðan, tækifæri og áskoranir í ljósi samfélagslegrar ábyrgðar

1. janúar 2026

Nýleg gögn úr rannsóknum á högum og líðan barna í Reykjanesbæ draga upp margslungna mynd af aðstæðum þeirra. Þau sýna samspil sterks félagslegs stuðnings og alvarlegra áskorana, sérstaklega þegar kemur að geðheilsu og áhættuhegðun. Þessi niðurstaða kallar á markvissar aðgerðir – til að tryggja að öll börn í bænum fái jöfn tækifæri til að þroskast og dafna, óháð uppruna eða félagslegri stöðu.

Líkamleg heilsa og virkni – jákvæður grunnur
Meirihluti barna í 6. - 10. bekk í Reykjanesbæ metur eigin heilsu góða. Sérstaklega eru yngri nemendur virkir í hreyfingu og stunda líkamsrækt daglega í meira mæli en jafnaldrar víða annars staðar á landinu. Þetta er mikilvægt samfélagslegt afl, þar sem góð líkamleg heilsa styður m.a. við félagslega þátttöku, nám og vellíðan.

Andleg líðan – vaxandi áhyggjuefni
Þrátt fyrir jákvæða þætti í líkamlegri heilsu, birtast alvarleg merki um vanlíðan. Kvíði, þreyta og líkamleg einkenni streitu, á borð við höfuðverk og magaverki, eru sérstaklega algeng meðal stúlkna á unglingastigi. Meira en helmingur stúlkna í 8. - 10. bekk upplifir slík einkenni vikulega eða oftar. Þessi þróun hefur áhrif á námsgetu, sjálfsmynd og félagslega virkni.

Til að bregðast við þarf að efla geðheilbrigðisþjónustu í skólum og samfélaginu, með áherslu á snemmtækan stuðning og aðgengi að ráðgjöf. Þjónustan þarf að ná til allra barna – ekki síst þeirra sem glíma við langvarandi þreytu eða kvíða sem dregur úr lífsgæðum þeirra.

Fjölskyldur og félagsleg tengsl – verndandi afl
Um 70% barna og unglinga í Reykjanesbæ telja að þau upplifi hlýju og stuðning frá foreldrum sínum og eigi regluleg samskipti um líðan og daglegt líf. Sterk tengsl innan fjölskyldu og jákvæð vinatengsl eru lykilþættir sem stuðla að vellíðan og vernda gegn áhættuhegðun og einangrun. Þessi gæði í félagslegu umhverfi eru sterk stoð sem samfélagið getur byggt á.

Skólaumhverfi og námsálag – fjölbreyttar þarfir
Nemendur í Reykjanesbæ meta almennt samskipti við kennara og skólafélaga sem góð. Hins vegar upplifa margir nemendur, einkum stúlkur, aukið námsálag og kvíða tengdan árangri. Aðrir finna fyrir leiða eða skorti á áskorun í námi.

Þessi fjölbreytileiki krefst einstaklingsmiðaðrar nálgunar. Skólar þurfa svigrúm til að þróa námskrár sem mæta þörfum bæði þeirra sem glíma við námsörðugleika og þeirra sem þurfa aukna áskorun. Slíkt er nauðsynlegt til að tryggja jöfn tækifæri til náms og þroska.

Áhættuhegðun og skjátími – brýn viðfangsefni
Áhættuhegðun meðal unglinga í Reykjanesbæ, einkum notkun áfengis, nikótínpúða og rafretta, er hærri en landsmeðaltal. Fjöldi unglinga hefur einnig prófað kannabis. Þá eykst skjátími stöðugt og hefur neikvæð áhrif á svefn, líðan og einbeitingu.

Samfélagið þarf að leggja meiri áherslu á forvarnir, fræðslu og virkar mótvægisaðgerðir til að takmarka skaða og styrkja ungmennin í að forðast áhættuhegðun.

Börn af erlendum uppruna – mikilvægi jafnræðis
Fjöldi barna í Reykjanesbæ er af erlendum uppruna og þau standa gjarnan frammi fyrir sérstök um áskorunum tengdum tungumáli, félagslegri þátttöku og efnislegum aðstæðum. Slíkt kallar á markviss úrræði eins og öfluga móttökudeildir, góðan aðgang að íþróttum- og tómstundum og góðum stuðningi við íslenskunám. Án þess getur munurinn á lífsgæðum og tækifærum aukist verulega.

Niðurstaða – sameiginleg ábyrgð
Börn í Reykjanesbæ njóta mikils stuðnings frá fjölskyldu og samfélagi. Þó þarf að horfast í augu við að áskoranir á borð við geðheilbrigði, námsálag og áhættuhegðun geta haft veruleg áhrif á framtíð þeirra. Það er á ábyrgð bæði skóla, sveitarfélags og samfélags að tryggja að öll börn njóti verndar, stuðnings og jafns aðgengis að tækifærum til vaxtar og hamingju. Markvissar aðgerðir í dag skapa betra samfélag á morgun.