Ísland á að horfa til framtíðar í Evrópusambandinu
Greinin var skrifuð í september 2025 og birt hér á Samfélagsrýni 10. janúar 2026 Nálgast má grein Sigurðar Kára hér: Facebook
Sigurður Kári Kristjánsson birti grein í Morgunblaðinu þann 6. ágúst 2025 þar sem hann færir rök gegn því að Ísland íhugi aðild að Evrópusambandinu (ESB). Málflutningur hans byggir á sögulegum samanburði við tímann eftir hrun, þeirri staðreynd að Ísland hafi náð vopnum sínum án aðildar og að lífskjör hér séu þegar með þeim bestu. Þegar rýnt er í þessi rök kemur í ljós að þau hvíla á þröngri og að hluta til rangri sýn á stöðu landsins. Það er brýnt að leiðrétta þetta sjónarhorn og benda á hvers vegna ESB-aðild er rökréttasta framtíðarleiðin.
Sögulegur samanburður er ekki framtíðarstefna
Meginrök Sigurðar Kára eru að Ísland hafi náð sér vel á strik eftir bankahrunið 2008 án þess að ganga í ESB. Þótt efnahagslífið hafi vissulega rétt úr kútnum, er villandi að nota þá niðurstöðu sem rök fyrir framtíðarstefnu. Hagkerfi Íslands hefur einkennst af krónutengdum sveiflum – ofhitnun, gengisfellingum og háum vöxtum. Þetta er ekki merki um stöðugleika heldur síendurtekið mynstur sem setur heimili og fyrirtæki í varnarstöðu. Að Ísland hafi „lifað af“ hrunið sannaði ekki styrk krónunnar, heldur þvert á móti: hún er brothættur gjaldmiðill sem gerir hagkerfið berskjaldað fyrir áföllum.
Krónan er dýr og óstöðug
Fullyrðingar um stöðugleika krónunnar standast illa þegar horft er til lengri tíma. Krónan hefur veikst verulega í hverju áfalli – 2008, í faraldrinum 2020 og aftur í verðbólguskotinu nýlega. Íslensk heimili og fyrirtæki búa við vaxtastig sem er oft 2–3 sinnum hærra en á evrusvæðinu.
Þetta þýðir að Íslendingar greiða margfalt meira fyrir húsnæði sitt en nágrannaþjóðirnar, fyrirtæki fjármagna sig með hærri tilkostnaði og kaupmáttur neytenda rýrnar. Að halda því fram að gjaldmiðill sem skapar slíkt misvægi sé styrkur Íslands er einfaldlega rangt. Upptaka evru myndi tryggja stöðugleika og lækka vexti varanlega.
Efnahagsárangur byggður á óvissu
Sigurður Kári bendir á mikinn hagvöxt á Íslandi í samanburði við ESB. Sá vöxtur skýrist hins vegar af sérstöðu okkar: orkufrekri stóriðju, fiskveiðum og ferðamannastraumi. Þetta eru sveiflukenndar atvinnugreinar sem byggja á náttúruauðlindum og breytilegri heimsmarkaðsþróun. Evrópusambandið býður upp á fjölbreyttari viðskiptatengsl og sterkan sameiginlegan innri markað. Spurningin er ekki hversu mikið við vöxum í dag, heldur hvernig við tryggjum varanleika og öryggi til framtíðar.
Fullveldi og auðlindir: Mýtur og misskilningur
Mikið er gert úr því að Ísland þurfi að „fórna“ sjávarútvegi og orkumálum. Reynsla annarra þjóða sýnir annað. Norðmenn innleiða stóran hluta regluverks ESB í gegnum EES án þess að hafa um það atkvæði. Færeyingar hafa sýnt að hægt er að gera sérsamninga um fiskveiðar.
Sem fullgildur aðili hefði Ísland sterka stöðu til að verja hagsmuni sína með atkvæðisrétti við borðið í Brussel. Í dag erum við áhrifalaus á hliðarlínunni á meðan reglurnar sem móta okkar helstu útflutningsmarkaði eru settar.
Öryggi í víðara samhengi
Öryggismál snúast ekki lengur eingöngu um hernað og NATO-aðild. Þau snúast um orkuskipti, netöryggi, flóttamannamál og efnahagslegan viðbúnað. ESB er leiðandi afl í þessum málaflokkum. Innan sambandsins hefði Ísland raunveruleg áhrif á mótun reglna sem snerta líf okkar daglega, í stað þess að vera einangruð eyja í ólgusjó alþjóðastjórnmála.
Niðurstaða
Það er auðvelt að segja: „Við höfum það gott, af hverju að breyta?“ En sagan kennir okkur að smá ríki sem standa ein eru berskjölduð. Krónan hefur gert Ísland að einu dýrasta landi Evrópu hvað varðar fjármagnskostnað.
Grein Sigurðar Kára horfir í baksýnisspegilinn – hvernig okkur tókst að skríða út úr síðustu kreppu. En við eigum ekki að stefna að því að „lifa af“ næsta áfall, heldur að koma í veg fyrir það með því að byggja traustari grunn. Aðild að Evrópusambandinu snýst um að tryggja börnum okkar stöðugleika, öryggi og fjölbreytt tækifæri í stærsta lýðræðisbandalagi heims.
